Murali by Saamantha Tennege

මුරලිගේ අයිතිය සහ සදාචාරය

සමනළයෙක් මෙන් පියාඹා මී මැස්සෙක් මෙන් මුෂ්ඨි පහර දුන් මොහොමඩ් අලී අයිති ඇමරිකාවට විතරක් නොව මුලූ ලොවටමය. බොක්සිං වළල්ලේ අලී මෙන් තණතීරුව මත මුරලී පෑ රංගනයද අද අයිති ලංකාවට පමණක් නොව මුළු ලෝකයටමය. තණතිල්ල මත මා දුටු මුරලි එක් අතෙකින් නර්ථන ශිල්පියෙකි. අනෙක් අතින් චිත්ත ඒකාග්‍රතාව ප්‍රගුණ කළ මුණිවරයෙකි. එක් මොහොතක රොන් සොයා මලකට පියඹා යන සමනළයෙකි. අනෙක් මොහොතේ තමා කරා ඇදෙන සමනළයෙක් දෙස බලා සිටින මලකි.
අද මුරලි ගැන ලස්සනම දේ කියන්නේ ඔහුගේ සමකාලීන ප්‍රතිවාදී කණ්ඩායම්වල සිටි විශේෂයෙන්ම ඕස්ට්‍රේලියානු ක්‍රීඩකයෝය. මැතිව් හේඩන්ට අනුව මුරලිගේ පන්දු යැවීම තමන්ට හැකිතරම් දෙනෙත් විවර කර පිතිකරුවා මුලාකර එකවිට පන්දු දාහතරක් තමන් දෙසට විදිනවා හා සමානය. ඔහු තම මුළු හදවතින්ම මුරලි නම් අසහාය මිනිසාට ගරු කරණ බවද කියයි. ජස්ටින් ලැන්ගර් කියන්නේ මුරලි ඔහුගේ තර්කය හා තීරණය සමඟ සෙල්ලම් කරන බවය.


The Ravanahatha (variant names: ravanhatta, rawanhattha, ravanastron, ravana hasta veena) is an ancient bowed violin, once popular in Western India and Sri Lanka.

අහිමි වන සොඳුරැ බව

තාක‍ෂණයත් සමග අප ඉදිරියට යා යුතුමය. ඒත් කවරදාකවත් අප තාක‍ෂණයේ වහලූන් නොවිය යුතු බව මගේ අදහසයි. ඒත් වත්මන් සංගීත නිර්මාණකරණයේ දී අපගේ ගායන ශිල්පීන් – සංගීත අධ්‍යක‍ෂවරුන් මුළුමනින්ම තාක‍ෂණයේ වහලූන් වී ඇති බව මගේ මතයයි. මා එසේ සඳහන් කරන්නේ මේ තාක‍ෂණය නිසා අපගේ සංගීත නිර්මාණවල සොඳුරු බව හා මිහිරි බව පලා යන බව මට පෙනෙන බැවිනි.
සංගීත භාණ්ඩ විවිධ කුල කීපයකට ඛෙදන බව සංගීතයේම සඳහන් වේ. සෑම නාදයක්ම උපදින්නේ කම්පනයකිනි. මෙම කම්පනය, වාතලේ – ජලයේ – තත්වල – ඝන ද්‍රව්‍යවල කම්පනයත් විය හැකිය. එහෙත් අද සංගීතයේ නාද උපදින්නේ මෙවන් කම්පනවලින් ද? අද ගායන ශිල්පීන් ශිල්පිනියන්ගේ හඬ පෞරුෂය බිහිවන්නේ උගුරේ ස්වරාලයේ ස්වර තන්තුවල කම්පනයකින් ද? මෙම ප්‍රශ්න දෙකටම දිය හැකි පිළිතුර වන්නේ “එහෙම නොවේ” කියා නොවේ ද?


බිළි‍ඳා වනාහි

කිසියම් කටයුත්තක්කර ගැනීම සඳහා ඇමෙරිකානු රාජ්‍ය ආයතනයට ගිය ඉන්දියානුවෙක්, අදාළ පෝර්මයේ තම නම සහ අවශ්‍යතාව ලියා දී පසෙකට වී බලා සිටියේය. පැය දෙක තුනක් ගෙවුණ ද, ඔහුට ඇමතුමක් නොලැබුණෙන්, ඔහු විමසීම් කවුන්ටරයට ගොස් ඒ ගැන විමසුවේය.
“අපි ඔබේ නම කීප සැරයක්ම අනවුන්ස් කෙරුවනේ.” පිළිගැනීමේ නිලධාරිණිය කීවේ පුදුමයෙනි.
“නෑ නෑ මට ඇහුනේ නෑ.”
ඉන්දියානුවා කීවේය.
ඔහුගේ නම අනන්තරාමන් සුබරාමන් (Anantharaman Subbaraman) ය. අමෙරිකානු කාන්තාව එය උච්චාරණයකර තිබුණේ “අනදර්මෑන් සුපර්මෑන් (Anotherman Suberman) යනුවෙනි.


හිතන තරම් සරල නැති සරල ගීය

දහඅට හැවිරිදි වියේ වූ මට මත්පැන් පානය පිළිබඳව තිබුණේ “සැර නැති” අත්දැකීම් දෙක තුනක් පමණි. එහෙත් එදින ස්ටවුට් බෝතලයක් බොන්නැයි සොබාගෙන් කෙරුණු ඉල්ලීම මම සතුටින් ඉවසුවෙමි. මොහොතකට පසු ඔස්ටින් අයියා මගේ කළු පැහැති ස්ටවුට් වීදුරුව දෙස බලමින්, “ඕකට ලෙමන් ජින් පනහකුත් දාගත්තම හරි රසයි.” යනුවෙන් උපදෙසක් දුන්නේය. සොබා වහාම එය ක්‍රියාත්මක කළ අතර මම එය ද සතුටින් ඉවසුවෙමි. ගුවන් විදුලි ගීත රචකයෙකු වූ පළමුදාම සහභාගී වු එම ප්‍රිය සාදය නිමා වූයේ මධ්‍යම රාත්‍රියට ආසන්නවය. එවිට ගායකයාගේ හා සංගීතඥයින්ගේ පමණක් නොව ආධුනික ගීත රචකයාගේ ද ‘රතු දුර’ පැන තිබුණි. කෙසේ වෙතත් එම රාත්‍රිය අදද සිහිවන විට දැනෙන්නේ ‘ජින් ඇන්ඩ් ස්ටවුට්’ බඳු මිහිරි රසයකි.


kadapatha

දිවිල්ල

දිවා කාලයේ විදියේ එක් කොණක මෙලෙස බෞද්ධ භික්ෂූන් වහන්සේලා පිරිකර බාර ගැනීමට සැදී පැහැදි සිටින විට රාත්‍රී අඳුරත් සමඟ අනෙක් කොණෙන් නිශාචර කතුන් මතුවෙන මේ වීදිය ඔබේ චරිතය තියුණු විමසුමකට ලක් කරයි. කෝකටත් කියා එක් වැහිබර දිනක කාටත් නොකියා මම වීදියට බැස්සෙමි. මගේ සිතේ දාන පාරමිතාවක් හෝ අන් කවර හෝ අරමුණක් නොවීය. පාන්දර හතර පහේ පටන් අවදිවන පදික වේදිකාවේ ජීවිතය දැක ගැනීමේ කුතුහලය ම’සිත මඬනා ලද බව නම් කීම වඩාත් නිවැරදිය.


Melbourne Sky by Saamantha tennege

වසර 50 කට පෙර මෙල්බර්න් අහසේ දුටු පියාඹන පීරිසි

ඒ එක්දහස් නවසිය හැටහයේ අප්‍රේල් හයවනදා උදෑසන කාලයයි. එය හේමන්තයේ තවත් ප්‍රභාමත් දිනයක් වූ අතර වෙස්ටෝල් උසස් පාසලේ සිසුන්ද ඒ අසල් වැසියන්ද සුපුරුදු වැඩ කටයුතුවල නිරතව සිටියහ. එහෙත් උදෑසන එකොළහට පමණ එක්වරම පාසලට ඉහළින් ඇදී යන්නට වූ අද්භූත යානයක් නිසා පාසල තුළද අවට පරිසරයේද නිහඬතාවය සැනෙකින් බිඳී ගියේය.


sandhaya wijesundara - kadapatha

නිද්‍රාව බි‍‍ඳිනු මැන !

ඉස්කෝලේ ඇරිලා ගෙදර ඇවිත් හැන්දෑවේ ඒ ගල්කඳු උඩ වාඩිවෙලා මම සිංදු කියනවා. ඒ කාලයේත් මට දැනුනු දෙයක් තමයි මා වටේ කවුරුන් හෝ ඉන්නා බව. පලාත හරිම සුන්දරයි. ඉද්ද ගැසුවා වාගේ ගුරු පාරවල් – වැව් කණ්ඩි – වෙලේ නියරවල් – හේන් දිගේ මම පුළුවන් තරම් සෙල්ලම් කළා. රතු මිරිස්, බඩ ඉරිඟු, වට්ටක්කා, කැකිරි යායවල්. වටේ පිටේම කුරුල්ලන්ගේ ගී හා වැස්ස දිහා මම බලාගෙන හිටියේ හරිම ආශාවකින්. ඇත්තටම වැස්ස කියන්නේ ලස්සන ගීතයක්.


6 වන වසරට පා තබන කැඩපත ගැන ලේඛක අදහස්

අනුන්ගේ මුහුණු ද පෙනෙන කැඩපතක් – කපිල කුමාර කාලිංග සාමාන්‍යයෙන් කැඩපතක් ඉදිරියට ගිය කෙනෙකුට දිස්වන්නේ තමන්ගේ මුහුණය. එහෙත් ඕස්ට්‍රේලියාවේ පළවන “කැඩපත” අතට ගත්විට, තමන්ගේ පමණක් නොව අනුන්ගේ මුහුණු ද දිස්වෙයි. නාඳුනන මුහුණු ද දැකිය හැකි වෙයි. එහෙයින් එය මානව සංදර්ශනයක් නොහොත් “හියුමන් පැනෝරාමාවක්” බවට පත්වෙයි ! පුවත්පතක් හෝ සඟරාවක් පවත්වාගෙන යාම විශේෂයෙන්ම විදේශයක දී අසිරුවෙන් Continue reading


පරිසරයේ උෂ්ණත්වය සහ සතුන්ගේ ලිංගිකත්වය

ඉතා කුඩා කණ්ඩායමක් ලෙස සිටින මෙම මසුන්ගෙන් විශාලත්වයෙන් හා ක්‍රියාකාරිත්වයෙන් වැඩිම සත්ත්වයා තුළ ස්ත්‍රී ලිංගේන්ද්‍රියන් වැඩෙන්නට පටන්ගෙන ගැහැණු සත්ත්වයකු බවට පත්වේ. කණ්ඩායමේ ඊළඟට විශාලත්වයෙන් වැඩි සත්ත්වයා පිරිමි සත්වයකු බවට පත්වේ. සෙස්සෝ තවමත් ලිංගික පද්ධති නොවැඩුන නොමේරූවන් ලෙස පසුවෙති.‍ යම් හෙයකින් කණ්ඩායමේ ස්ත්‍රී සත්ත්වයා මියගියහොත් හෝ කණ්ඩායමෙන් ඉවත් වුවහොත්, පුදුම සහගත ලෙස එහි සිටින පිරිමි මත්ස්‍යයාගේ ලිංග විපර්යාසයක් සිදු වී ගැහැණු සත්ත්වයෙකු බවට පත්වේ. ප්‍රමුඛතාවයේ ඊළඟට සිටින සත්ත්වයා ප්‍රජනක අවයව වැඩී පිරිමි සතෙකු බවට පත්වේ. එහෙත් කිසිවිටෙක මුලින් සිටි පිරිමි මත්ස්‍යයා මිය ගියහොත් ස්ත්‍රී සත්ත්වයා පිරිමියෙකු බවට පත්වන්නේ නැත. ඒ වෙනුවට ප්‍රමුඛතා ශ්‍රේණියේ ඊළඟට සිටින්නා පිරිමි බව ලබාගනී.


Cooks' Cottage©Munidasa Wanshapura

සත්සමුදුරැ තරණය කළ නිවසක්

මහා යාත්‍රිකයෙකු හා දේශ ගවේෂකයෙකු වූ කැප්ටන් ජේම්ස් කුක්ගේ නිවස ඕස්ට්‍රේලියාවේ මෙල්බර්න්හි පිහිටා තිඛෙන බව මා දැනගත්තේ මිතුරෙකුගෙනි. එහෙත් මීට අවුරුදු දෙසිය ගණනකට පෙර බ්‍රිතාන්‍යයේ විසූ කැප්ටන් කුක් ගේ නිවස සැබවින්ම ඕස්ට්‍රේලියාවේ තිබිය හැකිද?